مسجد قدمتی به اندازه خود اسلام دارد و اولین مسجد با ورود پیامبر اسلام (ص) به مدینه تاسیس شد.
در قرآن، مسجد به معنای اعم، نیایشگاه خداوند به کار رفته است. مسجد الاقصی، که معبد یهودی ها یا کنیسه بوده است در زمان نزول قرآن کاربردی غیر از آن نداشته است.

پیامبر گرامی اسلام (ص) پایه گذار اولین مسجد است. او مکانی را پایه گذاری کرد که علاوه بر عهده دار بودن نقش روحانی و معنوی، کانون فعالیت های اجتماعی مسلمانان نیز به شمار می رفت.
به همین دلیل مسجد در طول تاریخ اسلام از ویژگی برجسته ای برخوردار بود. در گذشته همه امور مسلمین در ابعاد مختلف، از جمله عقاید و فعالیت های فرهنگی، عبادی، سیاسی و اقتصادی در مساجد انجام می شد.
مساجد به عنوان مهمترین پایگاه تبلیغ و آموزش دینی، در مبارزه با تهاجم فرهنگی وظیفه سنگینی بر عهده دارند.
مسجد و محراب اگر چه در آموزه های دینی دارای جایگاهی منحصراً معنوی نبوده و بیشتر به عنوان پایگاهی برای پاسخگویی به غالب نیازهای مسلمانان برآمده بود، به اندک زمانی با روحی که از لطافتایمان و جذبه حضور درآمیخته بود به زیباترین بنای اسلامی بدل شد.

به گونه ای که شکل و ساخت مساجد در کشورهای اسلامی زیربنای هنر و معماری اسلامی را تشکیل داد.معماری زیبا، با کاشی کاری های منحصر به فرد، کتیبه ها، گچبری ها، معرق ها و دیگر عناصر معماری در هم آمیخت و معماری اسلامی را پدید آورد که هم اکنون مایه فخر و مباهات ملل اسلامی و یکی از جاذبههای گردشگری این کشورهاست.
آگوست برابر با مرداد بنا به در خواست جمهوری اسلامی ایران، از سوی سازمان کنفرانس اسلامیبه عنوان روز جهانی مسجد نامگذاری شده است.